XXIX Dzień Judaizmu w Poznaniu

W styczniu 2026 roku już po raz dwudziesty dziewiąty obchodzony jest Dzień Judaizmu w Polsce (17.01.). W Poznaniu uroczyste obchody rozpoczną się już 13 stycznia, aby przez kolejne dni tworzyć przestrzeń dialogicznych spotkań, rozmów, modlitwy, ale też koncertów i wydarzeń teatralnych. W centrum wydarzeń zaplanowano wręczenie nagrody Menora dialogu dla Marszałka Marka Woźniaka wernisaż wystawy Kisling. W sercu Montparnasse’u oraz koncert La Bohème w wykonaniu Dominiki Dobrosielskiej w Akademii Lubrańskiego.

Hasłem tegorocznych uroczystości jest fragment z Księgi Rut:  Twój lud, będzie moim ludem, a Twój Bóg – moim Bogiem (Rt 1,16). Księga ta w Biblii hebrajskiej zaliczana jest do „pism” – tzw. pięciu megilot (zwojów) odczytywanych podczas pięciu najważniejszych świąt żydowskich. Historie w nich opisane mogą się zdarzyć zawsze i wszędzie i w tym sensie, mogą być historią każdego z nas. Księga Rut jest historią „o Bogu, który przekracza granice ustanowione przez … Siebie Samego (…) Jest tak, ponieważ przez całą historię zbawienia daje nam się poznać jako Ten, który gromadzi, a nie rozprasza; który nie buduje murów, lecz je burzy; nakazuje miłość, a piętnuje nienawiść!” (kard. Ryś).
Nasz Bóg, Bóg chrześcijan i Żydów jest Bogiem przekraczającym wszelkie granice. Może to uczynić i chce to uczynić przez nas i dlatego daje nam wydarzenia i przestrzeń, w których najpierw uczy nas przekraczać granice w nas samych. Właśnie dlatego – konkluduje ks. Jerzy Stranz, organizator Dnia Judaizmu w Poznaniu – nadchodzące styczniowe dni są szczególną okazją i szansą na przełamywanie wzajemnych murów uprzedzeń, wrogości i nieufności oraz budowania mostów rozumienia, przebaczenia i wzajemnej życzliwości.

1. dr Jerzy Stranz, Przewodniczący Stowarzyszenia COEXIST

Serdecznie zapraszamy na centralne obchody
XXIX Dnia Judaizmu w Poznaniu

15 stycznia 2026, czwartek, godz. 19.00 | Kościół św. Wojciecha, Wzgórze św. Wojciecha 1

Nabożeństwo biblijne pod przewodnictwem Arcybiskupa Stanisława Gądeckiego
z udziałem przedstawicieli Gminy Żydowskiej w Poznaniu
Uroczyste zapalenie Menory Dialogu:
Alicja Kobus, ZGWŻ w RP, ks. dr Jerzy Stranz Stowarzyszenie. COEXIST
Oprawa muzyczna: Chór Kameralny Akademii Lubrańskiego
pod batutą prof. Joanny Piech-Sławeckiej

16 stycznia 2026, piątek, godz. 18.00 Teatr Nowy, Scena trzecia, ul. J.H. Dąbrowskiego 5

Joseph Roth, „Antychryst” – czytanie sceniczne w wykonaniu aktorów Teatru Nowego  
oraz rozmowa z udziałem prof. Wiesława Ratajczaka (UAM) i prof. Katarzyny Kuczyńskiej-Koschany (UAM).
Prowadzenie oraz opieka reżyserska: Michał Pabian

18 stycznia 2026, niedziela, godz. 17.00 | Akademia Lubrańskiego, ul. Jana Lubrańskiego 1
Nagroda „Menora Dialogu”
dla Marka Woźniaka Marszałka Województwa Wielkopolskiego
„za zbliżanie ludzi, kultur, religii i narodów”
przyznawana przez Stowarzyszenie COEXIST i Fundacje SIGNUM
Laudacja: Senator RP Rafał Grupiński

La Bohème – koncert piosenki żydowskiej i francuskiej w wykonaniu
Dominiki Dobrosielskiej; Michał Gajda (akordeon);  Tomasz Citak (skrzypce)

Wernisaż wystawy: „Kisling. W sercu Montparnasse’u”
Kuratorzy: Artur Winiarski, Jerzy Stranz | Aranżacja: Raman Tratsiuk
Prowadzenie uroczystości: Joanna Divina

Marek Woźniak – urodzony 5 marca 1960 r. w Kaliszu; absolwent archeologii na Wydziale Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; w 2005 roku objął funkcję Marszałka Województwa Wielkopolskiego, którą pełni nieprzerwanie od sześciu kadencji. 

Doświadczony samorządowiec, ceniący sobie pracę na rzecz wspólnoty. Kiedy myśli i mówi o Wielkopolsce, używa autorskiego sformułowania: Europejski Region Aktywnych Ludzi.

Od 2006 roku jest członkiem Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli. Uczestniczy w pracach dwóch komisji: Spójności Terytorialnej i Budżetu UE (COTER) oraz Obywatelstwa, Sprawowania Rządów, Spraw Instytucjonalnych i Zewnętrznych (CIVEX). Za działalność publiczną wyróżniony m.in.: „Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski” czy „Złotym Krzyżem Zasługi” przez Prezydenta RP.

Od 2006 roku wspiera i promuje organizację Dnia Judaizmu w Poznaniu, współpracuje ze Stowarzyszeniem COEXIST oraz Poznańską Grupą Ekumeniczną w organizacji Ekumenicznego Święta Biblii.

Dominika Dobrosielska, utalentowana piosenkarka z Poznania, laureatka wielu ogólnopolskich prestiżowych festiwali, absolwentka Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu. Sukcesywnie zdobywa uznanie na polskiej scenie muzycznej. Swoją karierę rozpoczęła w poznańskim kabarecie literackim “Klub Szyderców Bis”, gdzie łączy muzykę z satyrą, co doskonale pokazuje jej wszechstronność i charyzmę sceniczną. Współpracowała z wieloma artystami m.in. Zenonem Laskowikiem, Grzegorzem Tomczakiem, Krzysztofem Cugowskim, Sławą Przybylską.,itd. Koncertowała z Warszawską Orkiestrą Sentymentalną i Polską Filharmonią Kameralną Sopot. Dobrosielska wygrała finał programu “Szansy na Sukces” z piosenkami Sławy Przybylskiej, co dało jej przepustkę na 61.Krajowym Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu, na koncert “Debiuty. Niemen Symfonicznie”. W szerokim repertuarze scenicznym z wielkim powodzeniem wykonuje utwory z repertuaru Sławy Przybylskiej oraz piosenkę żydowska i francuską

KISLING W sercu Montparnasse’u

Urodzony na żydowskim Kazimierzu w 1891 roku Mojżesz Kisling przeszedł niezwykłą drogę od studenta Krakowskiej ASP do jednego z bardziej prominentnych artystów Paryża. Łącząc  w sobie otwartość wobec ludzi oraz pracowitość, Kisling stał się w krótkim czasie jedną z centralnych postaci artystycznego życia epoki – sercem Montparnasse’u. Uczeń Józefa Pankiewicza przybył do Paryża w 1911 roku, wówczas kształtowała się awangardowa paryska Bohema artystyczna, przenosząca się ze wzgórza Montmartre na Montparnasse. Kisling dojrzewał artystycznie w otoczeniu i bliskości wielkich malarzy – Amedeo Modiglianiego czy Pabla Picassa, podejmując twórczy dialog ze spuścizną Paula Cézanne’a. Jego kompozycje  zdradzały zainteresowanie geometryzacją i problemami konstrukcji przestrzennej, a także eksperymentowaniem z za stosowaniem perspektywy. W międzywojniu Kisling dzielił swój czas między wielkomiejskim  życiem Paryża z jego kawiarniami La Rotonde i Du Dôme a rozlicznymi wyjazdami na południe Francji. Południowe en klawy: Saint-Tropez, Sanary-sur-Mer czy Marsylia stały się dla niego przestrzenią duchowego oddechu i artystycznej przemiany.  W tym szczególnym świetle śródziemnomorskiego blasku, które rozświetla kolory, odnalazł radość istnienia (joie de vivre), którą następnie manifestował na swych płótnach. Ważne miejsce w jego oeuvre zajmował człowiek. Malował rozliczne portrety, kompozycje figuralne oraz akty, ukazując postacie z klasycznym umiłowaniem piękna, ale i z łagodnością, czułością  i współczuciem. Upodobanie w różnokolorowych draperiach oraz podkreślanie migdałowatego wykroju oczu nadawały jego portretom eleganckiego uroku, w delikatnej stylizacji łączącej klasyczny umiar z nowoczesną wrażliwością. Obok portretów Kisling wysoko sytuował w swoim malarstwie akt. Odnajdywał w nim pełnię swojej zmysłowej wrażliwości i realizował dążenie do harmonii formy. Ciało kobiety w jego ob razach jest lśniące jak emalia, gładkie, pełne wewnętrznego blasku. Fascynację kobiecym ciałem dzielił ze swoim przyjacielem Amedeo Modiglianim, ale gdy u niego nagość jest tajemnicza i melancholijna, u Kislinga promieniuje światłem, umiarem o delikatnym wschodnim aromacie. Podczas liczącego zaledwie 62 lata życia Kisling namalował kil ka tysięcy płócien – portretów, aktów, pejzaży, martwych natur i kwiatów – w których klasyczna formuła splatała się z pięknem porządku, ekspresyjna zmysłowość z dekoracyjnym umiarem.

W ramach obchodów Dnia Judaizmu w Poznaniu przewidziano m.in.:

13 stycznia 2026, WTOREK, godz. 18.00   Biblioteka Raczyńskich, pl. Wolności 19
„Ślady. Architektura poznańskich Żydów” w ramach cyklu: „Czytanie przestrzeni”
Prowadzenie: Natalia Raczkowska

14 stycznia 2026, ŚRODA, godz. 18.00  Gmina Wyznaniowa, ul. Stawna 19
Czas po Jubileuszu – kontynuacja dziedzictwa i wspólnoty
Spotkanie w Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Poznaniu

 
17 stycznia 2026, SOBOTA
godz. 11.45, Teatr Muzyczny w Poznaniu ul. Niezłomnych 1e (bilety)
Krakowski Salon Poezji: „Ostrożnie, by nie płoszyć szczęścia i motyli”. 
Wiersze Loli Szereszewskiej czyta Małgorzata Ostrowska-Królikowska
Wybór i wprowadzenie: prof. Wiesław Ratajczak UAM

godz. 13.00 Muzeum Sztuk Użytkowych. Zamek Królewski, oddział MNP,
Góra Przemysła 1 (bilety)
„Cudem ocalałe. Judaika ze Słupcy w kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu”
Wykład i prezentacja kolekcji: Aleksandra Podżorska

________

18 stycznia 2026 r. | Plac przed Akademią Lubrańskiego, ul. Lubrańskiego 1. Ostrów Tumski

Otwarcie wystawy plenerowej: „Kisling. W sercu Montparnasse’u” 

Scenariusz: ks. Jerzy Stranz. Opracowanie graficzne: Alicja Krygier

* *  *

Spotkaniom towarzyszyć będzie też Menora Dialogu – wielkoformatowa rzeźba autorstwa Macieja Zychowicza, która od 2006 roku jest znakiem dialogu i pojednania między chrześcijanami i Żydami na wielkopolskiej ziemi. Płomień Menory Dialogu towarzyszyć będzie zebranym w kościele św. Wojciecha oraz w Akademii Lubrańskiego na Ostrowie Tumskim

*  * *

Śladami Żydów poznańskich

“Dziś, podróżując po Polsce, uświadamiamy sobie, jak pięknym, wielobarwnym i fascynującym światem była przed rokiem 1939…” napisał we wstępie do przewodnika “Śladami Żydów polskich” prof. Schewach Weiss. W przewodniku tym – opisującym zabytki żydowskie na ziemi polskiej u progu XXI wieku – na próżno szukać choćby wzmianki o synagodze w stolicy Wielkopolski. I trudno się temu dziwić stając wobec zniszczonej i odartej z dawnej świetności bóżnicy przekształconej w Pływalnie Miejską.
A jednak, to właśnie w tym miejscu ożywa w szczególny sposób historia wspomnianej wielobarwności i piękna wspólnego zamieszkiwania na poznańskiej ziemi Polaków i Żydów…

Poznańska gmina żydowska była jedną z najstarszych i najważniejszych gmin na ziemiach polskich.
W 1264 roku na mocy statutu kaliskiego Bolesław Pobożny uregulował prawnie obecność Żydów
w Wielkopolsce. Na XIV wiek datuje się pierwsze ślady zamieszkania ludności żydowskiej w Poznaniu. Poznańscy Żydzi zamieszkiwali północą część miasta. Dzielnica żydowska znajdująca się u wylotu ul. Dominikańskiej, między ratuszem a zakolem rzeki Warty stopniowo zaczęła się rozrastać, obejmując Stary Rynek i kwartał ulic: Żydowska, Szewska, Wroniecka, Stawna.
Na początku XVI w. była trzecią co do wielkości gminą żydowską w Rzeczypospolitej po Krakowie-Kazimierzu i Lwowie. Jej powstaniu sprzyjało pojawienie się w stolicy Wielkopolski żydowskich uciekinierów z Europy Zachodniej: Niemiec, Francji oraz z Czech i Węgier. Wtedy też powstała najsłynniejsza uczelnia żydowska w Poznaniu – szkoła talmudyczna Lamdej Posna, założona przez uczonych rabinów. Jednym z rektorów szkoły był Izaak, syn Samuela Halewi. W 1815 r. urząd rabina objął Akiva Eger (1761-1837).

W pierwszych dekadach XIX wieku poznańska gmina żydowska była drugą co do wielkości w państwie pruskim po wrocławskiej. Jej pozycja wzrosła z chwilą objęcia urzędu naczelnego rabina przez Akivę Egera. Dzięki niemu żydowska szkoła talmudyczna (jesziwa) w Poznaniu stała się jedną z największych
i najsławniejszych w Europie. Akiva Eger piastował stanowisko rabina Poznania do śmierci w 1831 r. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Głogowskiej. 8 kwietnia 2008 r. plac przed Nową Synagogą w Poznaniu nazwano jego imieniem.

Pod koniec XIX wieku gmina żydowska rozpisała konkurs na projekt nowej synagogi w pobliżu ulic Żydowskiej i Wronieckiej. Inwestycję tę zrealizowała firma Caremer i Wolffenstein dzięki wsparciu finansowemu najbogatszych kupców poznańskich. Okazała budowla – zdolna pomieścić do 1200 osób – wyróżniała się w panoramie miasta wyniosłymi bizantyjskimi kopułami. Wielką Synagogę na ul. Stawnej otwarto 5 września 1907 roku. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, większość Żydów opuściła Poznań wraz z ludnością niemiecką, przez co liczba ludności pochodzenia mojżeszowego w latach międzywojennych w Poznaniu wynosiła tylko ok. 3 tys. osób, z których większość nie przeżyła II wojny światowej.

Dramat poznańskich Żydów wysiedlonych w grudniu 1939 roku dopełnił się przez zniszczenie bóżnicy. W latach 1940-1942 Niemcy przebudowali świątynię na pływalnie dla wojska dewastując zarówno wnętrze jak i elewacje zewnętrzną. Dzieła zniszczenia dopełniły pociski wojsk sowieckich. Po wojnie nie istniała już w Poznaniu dawna, bogata i liczna gmina żydowska, dlatego władze miasta przywróciły budynkowi okupacyjny charakter. Przez dziesięciolecia historyczny budynek synagogi pełnił funkcje Pływalni Miejskiej dla mieszkańców Poznania, a obecnie czeka na zagospodarowanie …..

Poznańską gminę żydowską zamknięto przed wybuchem II wojny światowej – została reaktywowana dopiero po 60 latach, w 1998 – jako filia GWŻ w Warszawie. W grudniu 2018, decyzją swego walnego zgromadzenia, poznańska filia Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, po 20 latach od reaktywacji, uniezależniła się od Warszawy i przyjęła swą historyczną nazwę Gmina Wyznaniowa Żydowska w Poznaniu. Gmina prowadzi szereg działań zarówno religijnych jak i kulturowych. Na przestrzeni 25 lat, filia i jej przewodnicząca otrzymały liczne nagrody, podziękowania i wyróżnienia. Do najważniejszych
z nich należą: medal Zasłużony dla miasta Poznania dla Gminy Żydowskiej w Poznaniu, Europejska Nagroda Obywatelska za prowadzenie dialogu religijnego i międzykulturowego dla przewodniczącej Alicji Bromberger-Kobus.